هبه به چه معناست؟

توسط : آبان 29, 1400 0
هبه

هبه به چه معناست؟

کادو و هدیه دادن به دیگران در جامعه عمل بسیار مرسومی است. ما برای مناسبت های مختلف یا حتی گاهی بدون مناسبت برای هم هدیه می خریم. گاهی اوقات این هدایا ارزش مالی بسیار بالایی دارند مثل یک خانه  و گاهی اوقات نیز ارزش معنوی آن ها برای ما بیشتر از ارزش مالی است. هدیه دادن یک عمل حقوقی است. به هدیه دادن در اصطلاح حقوقی، هبه می گویند. بنابراین می خواهیم در این مطلب به بررسی بحث هبه تحت عنوان یکی از عقود مذکور در قانون مدنی بپردازیم.


هبه چیست؟

هنگامی که شخصی یک مالی را بصورت رایگان به شخص دیگری می دهد، در واقع هبه انجام داده است. این عقد از دسته ی عقود لازم است و نیاز به ایجاب و قبول دارد و همچنین در دسته ی عقود مجانی است یعنی معوض ندارد. البته موارد استثنائی نیز وجود دارد که می توان در صورت خواست شخص واهب، معوض باشد. در ماده 795 قانون مدنی، قانون گذاراین عقد را تعریف کرده است. براساس این ماده:

هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک میکند تملیک‌ کننده واهب طرف دیگر را متهب، مالی را‌که مورد هبه است عین موهوبه میگویند.

بر اساس ماده فوق در این عقد سه رکن وجود دارد:

  • واهب: هبه دهنده
  • متهب: هبه گیرنده
  • عین موهوبه: مال مورد هبه

شرایط واهب

مطابق ماده 796، 797 قانون مدنی:

  • واهب باید برای انعقاد معامله و تصرف در مال خود، اهلیت داشته باشد.
  • واهب باید مالک مالی باشد که می خواهد ان را هدیه دهد.

شرایط هبه

در این عقد باید مال به طرف مقابل تحویل داده شود، اصطلاحا می گویند قبض شود. تا زمانی که قبض مال صورت نگیرد، به صرف لفظ یا گفتار، شخص مالک عین موهوبه (مال) نمی شود و نمی تواند در ورد ان مال هیچ ادعایی داشته باشد. بنابراین شخص واهب باید مال را ایجاب کند (مثلا پدری پشنهاد هدیه دادن ماشینی را به دخترش بدهد و ماشین و سوئیچش را نیز به او بدهد.) یعنی مال را به طرف مقابل تقدیم کند و شخص متهب نیز باید آن مال را  قبول کند (دختر نیز ماشین را به عنوان هدیه پدرش، بپذیرد.) تا عقد صورت بگیرد. حال اگر مال، در دست خود متهب (هدیه گیرنده) بود، دیگر نیازی به قبض نیست و در واقع مال را در اختیار دارد.

شرایط رجوع از هبه

بعد از تحویل عین موهوبه (مال) به متهب، در صورتی که عین موهوبه (اصل مال) باقی باشد می توان از هبه رجوع کرد و مال را پس گرفت. پس اگر عین موهوبه در اثر حوادثی مثل سیل و زلزله ویران شده باشد یا به هردلیلی مثل فروش یا سرقت از دسترس شخص خارج شده باشد، نمی توان از عقد رجوع نمود. اما برای رجوع از هبه یکسری استثنائاتی وجود دارد که در ماده 803 قانون مدنی آورده شده است. در موارد زیر این عقد غیر قابل رجوع است:

«1)در صورتی که متهب پدر یا مادر یا اولاد واهب باشد.
 2) در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.
 3) در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهراً مثل اینکه عین موهوبه برهن داده شود.
 4) در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود.»

و همچنین یک شرایط استثنائی دیگر نیز در ماده 805 قانون مدنی آورده شده است و آن شرط این است که اگر هرکدام از واهب با متهب بعد از قبض مال فوت کنند، هبه غیر قابل رجوع است.

هبه با شرط عوض

هبه معوض یا با شرط عوض به این معناست که شخص واهب (هدیه دهنده) می تواند شرط کند که متهب (هدیه گیرنده)، در مقابل هدیه ای که دریافت میکند، یک عمل مشروعی را بصورت مجانی برای او انجام دهد.

نحوه طرح دعوی

برای طرح دعوی باید به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرد و دادخواستی با موضوع رجوع از هبه طرح نمود. برای پس گرفتن مال توسط واهب باید مدرکی که اثبات کننده ی انعقاد این عقد باشد وجود داشته باشد بنابراین اگر بطور رسمی هبه ثبت شده باشد، واهب مدرک لازم را در اختیار دارد. ولی اگر بطور رسمی ثبت نشده باشد واهب باید ابتدا منعقد شدن عقد و قبض مال به متهب را اثبات نماید و سپس تقاضای رجوع را مطرح کند.

اگر واهب یا متهب فوت نمایند چه شرایط بوجود می آید؟

در اینجا فوت هریک از ان ها در دو زمان تاثیر متفاوتی خواهد گذاشت:

  • فوت واهب یا متهب پیش از قبض مال: در اینجا عقد باطل می شود. چون همانطور که گفتیم این عقد در صورتی تکمیل می شود که قبض (تحویل) صورت بگیرد.
  • فوت واهب یا متهب پس از قبض مال: در اینجا چون مال قبض شده است، فوت هریک از آن ها تاثیری ندارد و حتی نمی توان از هبه ی خود منصرف شد (نمی توان رجوع کرد) و آن را پس گرفت.
آیا هبه به اشخاص محجور صحیح است؟

هبه به اشخاص محجور ازجمله صغیر، سفیه و مجنون صحیح است اما باید ولی آن ها (پدر  یا جد پدری) قبض را انجام دهد و مال را تحویل بگیرد. اما این اشخاص محجور مجاز به هدیه دادن به دیگران نیستند.

اگر واهب رجوع نماید، در این صورت اگر در مال نمائاتی وجود داشته باشد، متعلق به چه کسی می شود؟

اگر واهب رجوع نماید در اینصورت اگر نمائاتی در عین موهوبه بوجود آمده باشد و این نمائات متصل باشند، متعلق به واهب و اگر نمائات منفصل باشند، متعلق به متهب است. مثلا اگر باغی هدیه داده شده باشد، اگر در این باغ درختی توسط متهب کاشته شده باشد، این درخت پس از رجوع متعلق به به واهب است. اما اگر همان درخت کاشته شده توسط متهب، میوه ای بدهد، این میوه متعلق به متهب است.

اگر خانمی مهریه خود را به همسرش هبه کرده باشد، آیا می تواند رجوع کند؟

شرایطی ممکن است پیش بیاید که خانمی مهریه خود را به همسرش هبه کند، حال بعدا پیشمان شود و بخواهد از هبه ی خود رجوع نماید امکان پذیر است. اما در شرایطی که خانم در مقابل بخشیدن مهریه خود، در طلاق های خلع و مبارات بخواهد رجوع نماید، این رجوع امکان پذیر نیست چون این اقدام هبه نمی باشد. شرایط دیگری نیز در اینجا می توان متصور شد و آن ابراء ذمه است. یعنی اینکه خانم به همسرش بگوید من از حق خودم، که مهریه ام است می گذرم و تو دیگر در مورد مهریه من، تکلیفی نخواهی داشت، در این مورد امکان رجوع وجود ندارد چون خانم بطور کلی حق خود را  از گردن مرد، برداشت.

 

گروه حقوقی دادیاران متشکل از بهترین وکلای متخصص در امور حقوقی در مشهد
۰۹۱۵۲۴۴۷۰۹۰

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۰ دیدگاه ثبت شده است.